Imec plaatst impact boven return: “onze focus ligt verder dan de volgende kwartaalcijfers”

Imec is een onderzoekscentrum dat zich toespitst op ontwikkelingen in geavanceerde chiptechnologie. Het is geen ‘traditioneel bedrijf’. “Imec is niet louter financieel gestuurd, de belangrijkste KPI is impact genereren”, zegt CFO Filip Merckx. Die impact is te voelen in een heel scala van sectoren, gaande van artificiële intelligentie, de automobielsector, gezondheidszorg, robotica tot aerospace en security.

Onderzoek en ontwikkeling is voor bedrijven en menig CFO een minder evident te managen departement. Return on investment is vaak moeilijk te meten en hangt volledig af van het al dan niet slagen van een project. Er zijn nog heel veel onzekerheden. Bedrijven kloppen bij imec aan om een deel van hun research samen te doen. “Een grote zeventig procent van onze middelen komt van privépartners”, zegt Merckx. “Alle grote bedrijven die met nano-elektronica te maken hebben zijn klant. Samen zetten we een researchtraject op, dat kan gaan over nieuwe materialen, nieuwe manieren om chips te produceren of nieuwe technologieën. De resterende dertig procent van de inkomsten komt van diverse publieke middelen: Vlaamse, Europese, federale of van andere landen of deelstaten.”

Vraag en zoektocht

Bedrijven met een specifieke onderzoeksvraag kunnen daarvoor bij imec terecht. Een andere methode is dat imec voor een bepaald onderzoekidee partners samenbrengt, en elk bedrijf dat baat heeft bij dat onderzoek draagt bij met zijn eigen kennis en expertise, en deelt ook in de kosten. “Je kan ons zien als een outsourced research partij die onderzoek kan doen naar heel complexe zaken die je niet noodzakelijk in je eigen bedrijf kan doen”, zegt Merckx.

Voor onderzoek met een lange horizon, waar de bedrijfswereld nog niet meteen klaar voor is, komen de middelen vooral van overheden. “Daarin komt ook onze samenwerking met universiteiten sterk aan bod. Zij nemen vooral deel aan de eerste fases van het onderzoek, waar imec meer aan de kant van de toepassingen zit. Zo kunnen we mooi de brug maken met de academische wereld.”

Breed ecosysteem

In februari stak premier De Wever de loftrompet over imec, met de boodschap dat we Europees vernuft in een leidinggevende rol op het wereldtoneel moeten krijgen. Het sentiment heerst dat chiptechnologie vooral in Azië geconcentreerd is. Merckx nuanceert dit. “Europa heeft heel sterke componenten in de keten in handen. ASML is een van onze belangrijkste partners en zij is wereldleider in het lithografische aspect van de chipproductie. Dat heb je noch in China, noch in Amerika. Ook andere Europese leveranciers zitten in een leidende positie. Ons continent heeft zeker zijn sterktes. Vandaag is het eigenlijk onmogelijk om de hele keten binnen één regio te concentreren. De semiconductorindustrie is een ecosysteem dat over de hele wereld verspreid is en imec speelt daar een unieke rol in. Wij brengen alle partijen bij elkaar om onderzoek te doen naar de uitdagingen die we met z’n allen hebben. Omdat we in de pré-concurrentiële fase werken, zorgt dat ervoor dat die verschillende partijen nog met elkaar willen en kunnen samenwerken.”

Die samenwerkingsmentaliteit gaat verder dan het cliënteel van imec. Er zijn andere researchcentra in Europa, waarmee imec complementair te werk gaat. “In het kader van de European Chip Act heeft elk centrum zowat zijn speerpunt bepaald. Dat is goed uitgetekend en zo wordt er geen dubbel werk gedaan. Als onderzoekscentrum concurreer je dus in het kader van de EU-Chip act niet met andere centra. Integendeel, de onderzoekscentra zijn coördinator van een van de pilootlijnen, maar werken binnen de verschillende pilootlijnen ook samen.

De concurrenten van imec zijn mogelijk de onderzoeksdepartementen van de bedrijven zelf. Al hebben de meeste wel de conclusie gemaakt dat het een en-en-verhaal is: zowel open als gesloten innovatie. Als je te veel naar binnen kijkt, loop je het risico grote vernieuwingen te missen of verder te bouwen op methodes waarvan hier ontdekt werd dat het doodlopende straten zijn.”

Criteria voor projecten

De sectorleiders en het research decision comité bepalen in grote mate in welke grote projecten geïnvesteerd wordt. “Er zijn projecten genoeg, dus we moeten keuzes maken. Het belangrijkste criterium is of het idee disruptief genoeg is en of er vraag is naar de technologie, het tweede criterium is de beschikbaarheid van middelen. Hebben we het talent, de kennis, de infrastructuur en het geld? Als dat goed zit, komen we uit bij de vraag hoelang het zou duren om tot een oplossing te komen. In andere woorden: hoeveel geld zal het kosten om aan te tonen dat dit een interessante piste is.”

De financiële opvolging van zo’n traject moet nauwgezet en transparant verlopen. Er worden mijlpalen opgezet en op basis daarvan tussentijdse budgetten opgesteld. “In het prille begin van technologieontwikkeling is het natuurlijk nog te vroeg om al met een partner rond de tafel te gaan zitten”, zegt Merckx. “Wanneer we met een bepaalde technologie of prototype wat vooruitgang kunnen aantonen, gaan we op zoek naar de juiste partijen om mee te investeren. Bepaalde bedrijven zijn geïnteresseerd in joint R&D op precompetitief niveau, maar hoe hoger in de waardeketen een bedrijf zit, hoe hoger het TRL-niveau (Technical Readiness Level) van een technologie moet zijn om interesse te wekken.”

Impact nastreven

“Als financieel verantwoordelijke van imec mag je niet denken zoals je dat in een commerciële onderneming zou doen”, zegt Merckx. “Imec wil niet de hoogste return on equity genereren om de aandeelhouders te verrijken. Imec wil duurzame impact creëren voor de samenleving. Het is dus evident dat wij ook efficiëntie nastreven, want daaruit volgt ons succes en ons succes bepaalt de mate waarin we externe middelen kunnen aantrekken.”

Merckx herinnert zich de covidpandemie, waar imec vanuit de overheid de vraag kreeg om een systeem te ontwikkelen om op een efficiënte manier besmettingen te detecteren. Ze creëerden een blaastoestel dat in staat was om heel accuraat te meten of iemand besmet was. “Dat toestel werkte perfect, maar is uiteindelijk nooit vermarkt. Het virus muteerde naar een minder gevaarlijke variant en toen kwamen de meetstaafjes op de markt, die veel goedkoper waren. Die combinatie zorgde ervoor dat het veel minder prangend was om vroeg te bepalen wie al dan niet besmet was. Als het virus in de omgekeerde richting zou muteren, was ons toestel absoluut noodzakelijk geweest. Het resultaat was een technologisch unieke en sterke prestatie. Naast de overheid hebben wij daar ook middelen in gestopt, maar in dit geval is daar nooit een return op gerealiseerd.”

Alle processen en uitvindingen worden nauwkeurig gedocumenteerd en gepatenteerd. “Wij worden door de overheid gesteund om IP-blokken te bouwen. Wij zijn bij de grootste IP-submitters in België. Daarin definiëren we platformen, architecturen, composities van materialen en structuren… Zo zijn wij patenthouder, ongeacht of die gebruikt wordt in batterij- of chiptechnologie of een ander applicatiedomein.”

Een gezonde portefeuille

Om het financiële plaatje te doen kloppen, waakt Merckx erover dat de kosten in lijn liggen met de uitgaven. Die regel geldt voor iedere organisatie, maar bij imec is dat makkelijker gezegd dan gedaan. “Je moet ver genoeg vooruitkijken en daarbij de inschatting maken welke uitgaven je zal hebben bij al je lopende projecten. Momenteel bestrijkt die horizon twaalf tot achttien maanden, maar we willen die opkrikken naar drie tot vijf jaar. Hoe verder je gaat, hoe moeilijker de inschatting natuurlijk. De meeste van onze contracten gaan niet verder dan drie jaar.”

Een gezonde portefeuille bestaat uit projecten in elke fase van maturiteit. “Je moet er een aantal hebben in de very early stage, een aantal in de medium stage en een aantal in de high maturity stage. Dat evenwicht is heel belangrijk en in zekere zin gelijkaardig aan een gezond commercieel bedrijf. Je mag niet in slaap vallen als je comfortabel zit met de cash cows, maar die cash moet je herinvesteren in de volgende golf.”

De hele AI-boom van de jongste jaren vulde de orderboeken van chipfabrikanten, met soms lange levertermijnen van een paar maanden tijdens de piek. Als onderzoekscentrum, en geen aanbieder van een eindproduct, voelde imec wel de versnelling in de supply chain, zij het in mindere mate. De groeicijfers van imec zijn ook indrukwekkend: “Vorig jaar groeiden we met achttien procent. Voor een onderzoekscentrum is dat fenomenaal.”

Herinvesteren

Merckx neemt ervaring mee uit de banken-, private equity-, de farma- en de telecomsector. Imec vormt in dat rijtje de vreemde eend in de bijt, zeker op financieel vlak. “Het mooie aan imec is dat het tikt als een commercieel bedrijf, maar het kan doen wat het doet omdat er geen return moet zijn naar de aandeelhouders. Elke cent die binnenkomt wordt geherinvesteerd in nieuwe technologie. Dat is een mooi maatschappelijk model, waar je naast de talrijke industriële partners natuurlijk ook een trouwe publieke partner voor nodig hebt. Wij krijgen middelen van de Vlaamse overheid, maar we geven ook veel terug. Uit jaarlijkse impactstudies blijkt dat voor iedere euro die we ontvangen, we acht euro aan waarde teruggeven aan de maatschappij. In verschillende vormen weliswaar, gaande van fiscaliteit, tot impact, tewerkstelling en het creëren van startups. Het zou mooi zijn als dat model kan doorgetrokken worden naar andere sectoren als de gezondheidszorg of de onderwijssector. Al besef ik natuurlijk dat dat niet voor alle modellen werkbaar is.”

“Het is verlossend om voor een structuur als imec te werken. Je kan buiten je kortetermijndoelstellingen werken. Als beursgenoteerd bedrijf belemmer je soms je potentieel op lange termijn omdat de aandeelhouders winsten op korte termijn voor ogen hebben.”